De waarde van beelden: Fight cancer with knowledge

Lieven Uvin specialiseerde zich in de geschiedenis van de behandeling van borstkanker; met uitgebreid beeldmateriaal schetste hij een overzicht van de therapie en illustreerde borstkanker in diverse kunstvormen.

De oudste verwijzing naar borstkanker staat 'opgetekend' op een papyrusrol uit 1600 v.C.  Enig ontcijferen van de hiërogliefen leert dat de ziekte enkel werd vastgesteld. Hooguit werd aangeraden om offers te brengen of pijnstillende pleisters op te leggen. Hippocrates (460-375 v.C.) zou de ziekte haar naam geven, naar het beeld van een krab: karkinoma (later gelatiniseerd tot cancer), omdat de tumor met de opgezwollen aders rondom een harde centrale kern, op een krab lijkt. Dit zou Galenus (129-200 na Chr.) inspireren om een dieet van gemalen kreeftjes voor te schrijven. Chirurgie werd enkel bij kleine beweeglijke tumoren aangeraden of als de pijn te ondraaglijk werd.

Tot de medische kennis van de Arabieren de westerse wereld bereikte, bestond de behandeling uit kwakzalverij. Het Concilie van Tours (1162) raadde heelkunde als de behandeling van borstkanker af. Pas na 1200 zou er aandacht zijn voor klinisch onderzoek, zelfcontrole van de borst en verbeterde de chirurgie. Vesalius raadde een brede excisie van borsttumoren aan, en om de wonde af te binden in plaats van ze dicht te schroeien, opdat ze beter zou helen.

De nadruk lag eeuwenlang op borstamputatie die werd uitgebreid tot de lymfeklieren. De medische apparatuur werd verder ontwikkeld om de snelheid van de ingreep te verhogen en men zocht naar vervangende methoden voor het dichtschroeien van de wonde. Patiënten overleden veeleer aan de gevolgen van de ingreep dan aan de ziekte.

In de 19de eeuw werd kanker met vernieuwde medische praktijken benaderd: er werd algemene anesthesie toegepast en er was aandacht voor het ontsmetten van niet alleen de wonde , maar ook de operatiezaal en voor het dragen van handschoenen tijdens het uitvoeren van een ingreep.  De chirurgische benadering werd ondersteund of vervangen door radiotherapie (weliswaar met weinig bescherming). Men paste adjuvante radiotherapie toe na een mastectomie (aanvullende behandeling) en radiotherapeutische castratie ter vervanging van de ovariëctomie (wegnemen van de eierstokken). Het percentage overleving na 3 jaar steeg van 4,7 % in 1867 naar 38,3 % in 1907.

In de 20ste eeuw groeide het zelfbewustzijn van de vrouw. Ze eiste op allerlei vlak haar stem op en wilde mee over haar lichaam kunnen beslissen. Vrouwen kwamen in opstand tegen een radicale ingreep. De oplossing lag in het zo snel mogelijk laten onderzoeken. Fight cancer with knowledge, was hun leuze. Ze werden gehoord door de medische wereld. Bernard Fisher en Umberto Veronese deden een gecontroleerde medische studie met grondige statistische analyse  over radicale chirurgie opdat deze minder noodzakelijk zou worden.

Shirley Temple, een Amerikaanse filmster, voerde een campagne met als leuze: The doctor makes the incision, I'll make the decision. Voor het eerst kwam de patiënte haar zelfbeeld aan bod.

Tegenwoordig gebeurt de behandeling door een multidisciplinair team met de volledige benadering van de vrouw.