Kanker in Beeld                       

www.kankerinbeeld.nl

Patricia Flore-Deiters liet het publiek van I AM HURT kennis maken met het werk van Nederlandse kankerpatiënten en hun naasten. Ze kwam als freelance organisator van tentoonstellingen en kunstprojecten in de openbare ruimte in contact met de Stichting Kanker in Beeld. Deze stichting wil een platform bieden aan de expressieve uitingen van patiënten en familieleden via tentoonstellingen, boeken, en een zangkoor. De website van KiB bevat een virtuele galerie opdat het verwerkingsproces van patiënten ook anderen kan helpen die zich in de woorden en beelden herkennen.

Kanker heeft ingrijpende gevolgen -zowel lichamelijk, geestelijk als sociaal. Creatieve expressie kan helpen bij de verwerking van de emoties rondom het ziekteproces. Patiënten hebben niet de pretentie om kunst te maken, maar via creativiteit krijgen gevoelens die soms (nog) niet te verwoorden zijn toch vorm. Emoties worden herkend, geuit en verwerkt, zoals in Angst van Marijke Kroon die zich verraden voelde door haar lichaam toen ze van het ene op het andere moment kankerpatiënt werd. Ze durfde niet meer in de spiegel te kijken, want dan zag ze de angst voor de onzekerheid, de veranderingen en de pijn. Angst voor de Angst ... die een bron van inspiratie werd.

Creatieve expressie kan helpen orde te scheppen in de verwarring die ontstaat door de tegengestelde gedachten en gevoelens die kanker oproepen, in de waterval van gedachten die er komen na een diagnose. Iedereen moet immers de draad weer op zien te pakken. Proberen de ziekte en het herstel een plek te geven. In een volgende fase kan het helpen om te leren omgaan met wat veranderd is.  Tijdens de chemotherapie nam Viola Onderdelinden (No name 2) honderden foto's van haarzelf om grip te krijgen op de uiterlijke veranderingen. De foto's gaan vooral over het gevoel je identiteit te verliezen.

Creativiteit kan helpen om emoties een uitweg te geven, wanneer het nog te pijnlijk is om erover te praten. Anne Alink maakte er een Emotiepot voor. Bij haar werk zei ze: "Deze pot heb ik gemaakt om de vele emoties over kanker uit mijn kop te krijgen. Als ik boos, angstig of verdrietig ben, schrijf ik dat op een kaartje en stop het in de pot. Zo krijg ik meer ruimte voor plezier, blijdschap en pret. Andere mensen mogen ook kaartjes in de pot stoppen."

Creativiteit helpt om de touwtjes van je leven weer een beetje in eigen handen te nemen. Dit geldt in de eerste plaats voor mensen die kanker hebben of hadden. Maar ook hun naasten kunnen baat hebben bij deze manier van verwerken. Voor wie iemand die hen dierbaar was aan kanker heeft verloren kan het een middel zijn om met het verdriet om het verlies om te gaan.

Door zich te uiten, kunnen mensen ook daadwerkelijk emoties verwerken, er zit een ontwikkeling in. Ziekte overvalt je, je wordt erin meegesleept, maar je kan ermee aan de slag en hierdoor herwin je er energie mee. Dat is te zien bij de twee beelden die Marjon Beckers maakte in verschillende fasen van haar ziekte: Schaamtebeeld – Boegbeeld (brons). Het boegbeeld staat voor het leven: zij geeft zich over aan het leven. Ze is zowel kwetsbaar als krachtig.

Voor Odette de Rooij was de periode van behandeling hoopgevend. Achteraf bewerkte ze haar Bestralingsmasker: "Ik wilde het positieve karakter van de bestraling uitdrukken. Het staat voor genezing; eindelijk werd er iets aan mijn tumor gedaan."

Welke vorm van expressie het meest geschikt is, is heel persoonlijk: werken met beelden of muziek, dansen of schrijven. Creatieve expressie is niet voor iedereen weggelegd. Voor sommigen is sport een middel om ermee om te gaan.

Vaak is men in groepsvorm aan de gang: samen met lotgenoten, samen met wie vond: 'ik kan niks', dan ga je een schilderij bewerken of knippen en plakken en ontstaat een mozaiekschilderij.

Momenten van creativiteit betekenen ook afleiding en een moment waarop je terug plezier beleeft. José Wognum begon met schilderen, na een scheeuw om hulp. Voor haar dood zei ze: "Ik voel me rijk en dankbaar dat ik dit allemaal mag meemaken." Ze werkte in het Erasmusziekenhuis samen met een oncoloog op de afdeling creatieve therapie. Een werk van haar werd na haar dood geweigerd door het ziekenhuis: 'dit is geen kunst'. Het werk hangt nu in een inloophuis.

Sommige ziekenhuizen verzamelen kunst, maar hebben er niet zo'n duidelijk idee over. Ze willen 'echte' kunst en niet als spiegel van de ziel. Dat past niet.

Ziekenhuizen sturen tegenwoordig patiënten snel naar huis, er is geen geld voor een atelier en creatieve therapeuten, alles gaat naar onderzoek.

IK MAG ER ZIJN

Jan Taal, psycholoog en oprichter van Stichting Kanker in Beeld: 'Het gaat er niet alleen maar om 'dingen van je af te schilderen'. Minstens zo belangrijk is dat je ze erkent, dat ze er mogen zijn. Dat je er zelf mag zijn, precies zoals je op dat moment bent. Met al je wanhoop, verdriet, onmacht, woede of hoop. Het gaat niet over kunst maken maar puur over uitdrukken wie je bent. Daar ontlenen mensen enorm veel kracht aan.

Vronie Achenbach (Scheren): "Ziehier mijn nieuwe spiegelbeeld, mijn lijf waarin gesneden is. Het gaat over gezien worden als de vrouw die ik ben."

Anne Frans Catsman (Vrouwelijke krijger): "De vrouwelijke krijger symboliseert hoe verder te leven met het hebben van kanker en daarin een balans te vinden."

Foto: Gera van Dijk maakte een dansvoorstelling na een periode waarin zij streed tegen borstkanker.

DIALOOG

Ing Abbenhuis-Kok (Haiku Geborgen): "Tijdens een behandeling tegen leukemie met stamceltransplantatie verkeerde ik zes weken in volledige isolatie in het ziekenhuis. De communicatie ging via e-mail, die ik en mijn man steevast afsloten met een haiku. Later ben ik er thuis penseeltekeningen bij gaan maken. Nog steeds is het penseeltekenen en haiku's dichten een belangrijke uitingsvorm om de kanker, de behandeling en de restklachten een plek te geven."

Roeli Willekes (Lichtpuntjes): "Wanneer je energie beperkt is en je overspoeld wordt door gevoelens, dan zou je het liefst willen schilderen. Alles weer geven. Dat was voor mij alleen haalbaar op klein formaat. Ook zo is het mogelijk je te uiten, vandaar."

Creatieve expressie

COMMUNICEREN MET KINDEREN

Kinderen zijn verbaal nog niet zo sterk. Zij kunnen veel baat hebben bij creatieve expressie. Zowel om hun emoties te uiten als om ze bespreekbaar te maken met de ouders of hulpverleners. Voorwaarde is dat ze in een veilige ruimte kunnen tekenen, als ze de woorden niet kennen, zoals een inloophuis.

Een moeilijk te bereiken groep is 15-22 jarigen (boos, sluiten zich af). Gaandeweg geven ze achteraf vorm aan hun verdriet.

Bram van Vuure (6 jaar) over Vulkaankracht: Soms moet er zoveel uit, dan voel ik me een vulkaan die gaat uitbarsten.

Imme Lenstra (10 jaar) (Wat er in mijn hoofd zit): Het is voor een kind vaak moeilijk te benoemen wat er allemaal in zijn hoofd zit. Vraag je een kind om zijn eigen hoofd met gedachten te tekenen, dan lukt dat vaak wel.

VOOR IEDEREEN EEN GESCHIKTE VORM

Naast beeldende expressie zijn er meer expressievormen. Voor iedereen werkt er weer wat anders.

Schrijven: Het boek (K)anker los van Jacob Vlieland bevat dagboekfragmenten van zijn vaartochten tussen 2005 en 2008. Een periode waarin de kanker weg was en weer opspeelde. Het boek is bedoeld om anderen een hart onder de riem te steken: ook als je ziek bent, kan er nog veel.

Dansen: Dans en Spirit is een cyclus dans en beweging voor mensen die met kanker geconfronteerd zijn. Het is een initiatief van danstherapeute Inge Oosterveld: "In dans jezelf uitdrukken versterkt het contact met jezelf, je gaat jezelf op een dieper niveau beleven."

Zingen voor je leven (landelijk korennetwerk van Stichting Kanker in Beeld): Nu op 14 plaatsen in Nederland, er komen nog steeds koren bij, er blijkt grote behoefte aan. Het initiatief komt van de oprichters zelf, Stichting Kanker in Beeld ondersteunt alleen, met advies, promotie en een financiële bijdrage. foto: Zingen voor je Leven Leeuwarden

Tijdens het zingen gaat het even niet over wat je niet meer kunt, maar beleef je plezier aan iets wat je juist wel kunt.

WAT DOET DE STICHTING

Stichting Kanker in Beeld geeft bekendheid aan de mogelijkheden van creatieve expressie bij kanker en zet zich in om creatieve expressie op meer plekken beschikbaar te maken. Door:

informatie en voorlichting;lobby en netwerk;tentoonstellingen en evenementen;het korennetwerk 'Zingen voor je Leven';(stimuleren van) onderzoek.

Doel: "Wij rusten niet totdat ieder ziekenhuis, oncologische afdeling en inloophuis een atelier heeft waar kankerpatiënten en hun naasten terecht kunnen. Creatieve expressie moet beschikbaar en bereikbaar zijn voor iedereen die met kanker geconfronteerd wordt." (Voorzitter Patricia Deiters-Rahusen)

Voor wie? Patiënten en hun naasten – Professionals - Bedrijfsleven

Voor patiënten en hun naasten: via www.kankerinbeeld zien waar je terecht kunt. Tevens geïnspireerd worden door de virtuele galerie aldaar.

Professionals: laten zien wat de mogelijkheden zijn. Helpen bij het opzetten van ateliers, advies geven.

Bedrijfsleven: activiteiten organiseren waarmee ze KIB steunen. Een op de drie mensen krijgt kanker, in elk bedrijf zijn er mensen die ermee te maken hebben.